W literaturze przedmiotu znale藕膰 mo偶na wiele g艂臋bokich i pi臋knych wypowiedzi o zen (poni偶ej - dwa przyk艂ady).

Wypowied藕 popularnonaukowa:

"...subtelne filozofie ... stoj膮 ... w ca艂kowitej sprzeczno艣ci ze szlachetnym milczeniem, kt贸re zachowywa艂 Budda, kiedy zasypywano go pytaniami metafizycznej lub spekulatywnej natury.

Wiedzie膰 wszystko o buddyzmie, a by膰 jego chodz膮cym przyk艂adem - to dwie r贸偶ne rzeczy.

Szko艂a ZEN powsta艂a w VI w. n.e. w Chinach w艂a艣nie po to, aby upora膰 si臋 z tym problemem.

W klasztorach i 艣wi膮tyniach byli buddyjscy mnisi (i mniszki), kt贸rzy zgromadzili mn贸stwo wiedzy teoretycznej. Zanurzyli si臋 r贸wnie偶 w buddyjskiej moralno艣ci i w klasztornym kodeksie dyscypliny.

Utkn臋li jednak w martwym punkcie, i nie mogli wykona膰 niezb臋dnego skoku jako艣ciowego.

Tym, co dostarczyli zatem pierwsi mistrzowie zen, by艂y nowe, skuteczne metody - wiele z nich obrazoburczych wedle typowych standart贸w buddyjskich - wypchni臋cia tych praktykuj膮cych poza my艣l i dyscyplin臋, na ca艂kowicie nowy poziom, gdzie mogli sami bezpo艣rednio wejrze膰 w wielk膮 tajemnic臋 rzeczy.

Og贸lnie rzecz bior膮c, szko艂a zen patrzy pozytywnie na wielk膮 tajemnic臋 w sednie rzeczy.

CO TO JEST? - to jedno z pyta艅, z kt贸rymi musz膮 si臋 zmierzy膰 z nies艂abn膮c膮 energi膮 praktykuj膮cy. Pomimo to, pierwsi mistrzowie nie 艣cierpieliby 偶adnej odpowiedzi, kt贸ra w najmniejszym nawet stopni tr膮ci艂aby konceptualn膮 my艣l膮.

Domagali si臋 takiej, kt贸ra by艂a egzystencjalnie autentyczna: kt贸ra p艂yn臋艂a prosto z serca, z ludzkiego wn臋trza, skrywaj膮cego wielk膮 tajemnic臋 cz艂owieka i wszech艣wiata.

Zatem ca艂a nauka buddyjska, w tym stopniu, w jakim odnosi si臋 do tej wielkiej tajemnicy, jest w pewnym sensie kr膮偶eniem wok贸艂 niej. Formu艂uje si臋 r贸偶norodne podej艣cia doktrynalne, aby odpowiada艂y unikatowym warunkom okre艣lonych czas贸w i sytuacji.

Jednak w ko艅cu musimy pozby膰 si臋 wszelkiej my艣li i gadulstwa, aby艣my mogli te wielk膮 tajemnic臋 prze偶y膰 sami."

(zacytowano z dzie艂a: BUDDYZM - John Snelling, Wydawnictwo ZYSK i S-KA, 1999r., str. 101-102)

Wypowied藕 literacka:

"...Tam, gdzie le偶y padlina, ko艂uj膮 i opadaj膮 drapie偶ne ptaki. Jest 偶ycie i jest 艣mier膰. 呕ywe stworzenia rzucaj膮 si臋 na martwe dla w艂asnej korzy艣ci. Martwe nic na tym nie trac膮. One te偶 korzystaj膮, bo zostaj膮 usuni臋te. Tak si臋 w ka偶dym razie wydaje, je艣li ju偶 musimy my艣le膰 kategoriami zysku i straty. 

... Czy przyst臋pujecie zatem do zg艂臋biania zenu z my艣l膮, 偶e mo偶ecie co艣 na tym skorzysta膰? To pytanie nie kryje w podtek艣cie oskar偶enia. Niemniej jest to pytanie powa偶ne.

Je艣li gdzie艣 robi si臋 du偶o ha艂asu wok贸艂 "duchowo艣ci", "o艣wiecenia"  ... dzieje si臋 tak cz臋sto dlatego, 偶e nad zw艂okami ko艂uj膮 s臋py.

Zg艂臋bianie zenu jest czym艣 zupe艂nie odmiennym od tego kr膮偶enia, tego ko艂owania, tego opadania, tej celebracji zwyci臋stwa, cho膰by nawet w innych uk艂adach by艂y to bardzo po偶yteczne 膰wiczenia. Wzbogacaj膮 za艣 one ptaki 偶膮dzy.

Zen nie wzbogaca nikogo. Nie szuka si臋 tu 偶adnego cia艂a - 偶ywego czy martwego. Ptaki mog膮 nadlecie膰 i zatacza膰 ko艂a nad miejscem, w kt贸rym spodziewaj膮 si臋 znale藕膰 jak膮艣 padlin臋. Ale wkr贸tce odlec膮 gdzie indziej.

Kiedy ju偶 ich nie b臋dzie, owo "nic", 贸w "nikt", kt贸ry si臋 tam znajdowa艂, pojawi si臋 nagle. Oto jest zen. By艂 tam przez ca艂y czas, ale 艂owcy 艣cierwa na艅 nie natrafili, bo co innego pada ich 艂upem."

(zacytowano z dzie艂a: ZEN i PTAKI 呕膭DZY - Thomas Merton, Instytut Wydawniczy PAX Warszawa 1968r., str. 7)

Jednak偶e, w praktyce nauczania (a wi臋c i w Szkole ZEN saute), opr贸cz tego typu wypowiedzi (starannych i/lub natchnionych), potrzebna jest te偶 definicja zen, wprowadzaj膮ca - przynajmniej na czas nauki - jednoznaczne porozumienie pomi臋dzy uczniem a nauczycielem.

Bowiem w贸wczas, dzi臋ki konwencji terminologicznej (tj. umowie, co do znaczenia s艂owa), ucze艅 wie, co jest przedmiotem nauki, i jakim terminem si臋 ten przedmiot oznacza, za艣 nauczyciel nie musi, za ka偶dym razem od nowa, powtarza膰 wyra偶enia definicyjnego (czyli opisu), wyodr臋bniaj膮cego przedmiot nauki z og贸艂u zjawisk.

Dlatego, wy艂膮cznie z tych dydaktycznych wzgl臋d贸w, i tylko na potrzeby Wsp贸艂czesnej Szko艂y Buddyzmu "ZEN saute", Mistrz sformu艂owa艂 nast臋puj膮c膮 definicj臋:

Zen jest to kres w膮tpliwo艣ci, a to wskutek przekszta艂cenia tajemnicy w oczywisto艣膰.